امروزه محيطي سالم براي زندگي انسان از اهميت بسيار فوق‌العاده‌اي برخوردار است. لذا ضروری است كه طراحان، مسئولان و متخصصين آن را به گونه‌اي طراحي كنند، كه شرايط زندگي و زيستن در آن همواره از نظم، منطق و زيبايي لازم برخوردار باشد.
هم‌اكنون شهرهاي جهان مملو از علائم، نشانه‌ها و ديگر عناصر گرافيكي آموزش‌دهنده و اطلاع‌رسان است که عامل ايجاد نظم و ياري‌دهنده مديران و مجريان براي به اجرا درآوردن قوانين و مقررات و ابزار توسعه اقتصادي محسوب می‌شود. شهرهاي مهم جهان در زمينه تجارت و گردشگري با يكديگر در رقابت هستند و پيوسته در حال يافتن روش‌ها و نشانه‌هاي جذاب‌تر و گويا‌تر براي راهنمايي و جلب توجه بازديد‌كنندگان هستند. در عين حال همه ساله ساختمان‌ها و مراكز بسياري در دنيا ساخته مي‌شوند كه به دلايل مشابه، گرافيك محيطي جديد‌تر و خلاقانه‌تري را ارائه مي‌كنند. نشانه‌هاي تصويري خدماتي، علائم راهنمايي و رانندگي، سيستم‌هاي هدايت تصويري و نوشتاري براي اماكن خصوصي و عمومي، آگهي‌هاي تجارتي و ده‌ها مورد ديگر نقش بسيار مهم و انكارناپذيري را در ارائه خدمات، راهنمايي، تسهيل در امر تردد و حمل و نقل شهري و اطلاع‌رساني ايفا مي‌کنند. طراحان گرافيك محيطي مي‌توانند در كنار معماران، شهرسازان و ديگر عوامل دست‌اندر‌كار طراحي و ساخت و ساز محيط‌هاي شهري در ساماندهي صحيح عناصر گرافيكي محيطي، فعاليت نمايند.
شايسته است عناصر گرافيك محيطي، علاوه بر برخورداري از كيفيت مناسب در كاربرد و ارائه خدمات، با بهره‌گيري از جنبه‌هاي زيبايي‌شناختي و روانشناختي، به گونه‌اي طراحي و خلق شوند كه موجب آرامش، آسايش، نشاط و تحمل و استقامت انسان، در محيط‌هاي صنعتي و زندگي ماشيني امروز باشند.

حوزه‌های کاربردی گرافیک محیطی
آشنايي با فرهنگ جامعه و شناخت هنجارها، ارزش‌ها، آداب و رسوم و قوانين آن، بيشترين اهميت را در طراحي گرافيك محيطي دارد. وقتي طراح با فرهنگ و روحيات مردم جامعه آشنايي عميقي داشته باشد به آساني مي‌تواند، با بياني روشن و آشنا، ارتباط ساده و عميقي را با مخاطب برقرار كند. گرافيك محيطي، علمي است كه در آن چگونگي استفاده از انواع فرم‌ها، رنگ‌ها، نقش‌ها و تصاوير گوناگون به روشی ماهرانه، اصولي و برنامه‌ريزي شده، در جهت بهتر و ساده‌تر شدن روابط، اطلاع‌رساني و جهت‌يابي و همچنين ساختن زيبايي‌هاي محيط عمومي، مطرح شده و مورد بررسي قرار مي‌گيرد. بر اين اساس، دامنة عملي گرافيك محيطي بسيار گسترده است :
 علائم، نمادها و نقوشي كه به مكان‌هاي عمومي مانند فرودگاه‌ها و بيمارستان‌ها و ... اختصاص دارد.
 علائم راهنمايي و رانندگي
 تابلوهاي اطلاعات در مورد ساعت ورود و خروج قطارها و پرواز هواپيماها، تابلوهاي راهنمايي مسير مسافر، محل پياده و سوار‌شدن و غیره
 طرح‌هاي گرافيكي و نوشته‌هاي سردر فروشگاه‌ها، نماد ساختمان‌ها و نوشته‌هاي روي كاميون‌ها و ساير وسايل حمل كالا
اين علائم عمدتاً از نوشته‌هايي تشكيل شده‌اند كه گاهي با نشانه‌هاي خاصي همراه هستند.

تبلیغات شهری
تبليغات شهري به عنوان شاخه اي از گرافيك محيطي داراي نقش مهمي در ارتقای فرهنگ و اقتصاد جامعه است. دنياي معاصر ما با شتاب بسيار زيادي به‌پيش مي‌رود و محرك اصلي اين سرعت تكنولوژي است. تكنولوژي، زندگي انسان را به سمت ساخت و توليد و تنوع در آنها رهنمون مي‌كند، بدين ترتيب نياز به بازار عرضه و تقاضا به وجود مي‌آيد و از مهم‌ترين ابزار دستيابي به چنين روابطي تبليغات است و تبليغات شهري به عنوان زير‌مجموعه گرافيك محيطي وظيفه انتقال پيام‌ها را برعهده دارد و به كمك آن مي‌توان پيام‌هاي آموزشي، فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، تجاري و سياسي را به سهولت در معرض ديد مردم قرار داد و آنها را در جهت بهترزيستن و چگونه زيستن راهنمايي كرد.
تبليغات شهري شامل تابلوهاي بزرگ تبليغاتي (بيلبورد)، تابلوهاي ديواري، تابلوهاي آلومينيومي(جايگاه تبليغاتي چهاروجهي و سه‌وجهي) تابلوهاي گردان سه‌بعدي، تابلوهاي شش‌وجهي، تابلو‌هاي ديجيتال و بنرها، پوسترهاي تبليغاتي ايستگاه‌هاي اتوبوس و مترو، ترانزيت پوستر(تبليغات داخل اتوبوس)، پانل‌هاي ديواري همگي به عنوان تبليغات محيط بيروني و گرافيك محيطي شهر مي‌توانند به خوبي نقش تبليغي در سطح شهر ايفا كنند.
در يك جمع‌بندي كلي و جامع مي‌توان كاربردهاي اصلي در گرافيك محيطي و حوزه‌هاي فعاليت آن را به صورت زير تقسيم‌بندي كرد :
• علائم تصويري خدمات عمومي شهري
• علائم راهنمايي و رانندگي در شهرها و بزرگراه‌ها
• علائم هدايت تصويري و نوشتاري اماكن عمومي و خصوصي
• آگهي‌ها و پوسترهاي تبليغي و تجاري
• زيباسازي اماكن عمومي و معابر
• نمادها و سردر مراكز و اماكن عمومي و خصوصي
• تابلوهاي تبليغي آموزشي، فرهنگي، اطلاع‌رساني و تجاري شامل تابلوهاي تخت،
بيلبوردها، تابلوهاي گردان، تابلوهاي چندوجهي، تابلوهاي ديجيتال و بنرها، پانل‌هاي
ديواري و ...
• رنگ‌آميزي و چيدمان عناصر تزئيني بناها، اماكن و فضاهاي شهري
• طراحي غرفه‌ها و ويترين‌هاي فروشگاهي و نمايشگاه‌ها و پارتيشن (جداسازي) فضاي مراكز اداري، تجاري و خدماتي
• طراحي گرافيكي و رنگ‌آميزي طرح‌هاي نقش‌‌بسته بر ديوارها، پل‌ها و وسایل نقليه
• عناصر و حجم‌هاي تزئيني فضاهاي شهري
• گرافيك محيطي فضاهاي سبز، پارك‌ها و گردشگاه‌ها
• گرافيك محيطي مبلمان شهري ( ايستگاه‌ها، پارك‌ها، مراكز تفريحي، ادارات، بيمارستان‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و ...)
• زيباسازي ميادين و معابر (آب‌نما‌ها، حجم‌هاي تزئيني و ...)
• طراحي تزئينات محيطي در مراسم (جشنواره‌ها، مسابقات، جشن‌ها، اعياد، آيين‌هاي ديني و مذهبي و ...)

تابلوهای تصویری-نوشتاری راهنمای شهری

جمع‌بندی
مطالعه منابع معتبر، رعايت اصول و مباني صحيح طراحي گرافيك محيطي، ما را از ناهنجاري‌ها، زشتي‌ها، بي‌نظمي‌ها و آلودگي‌هاي بصري كه اكنون در كلان‌شهرهاي كشورمان با آن روبرو هستيم دور ساخته و در رسيدن به فضاهاي مناسب و زيبا در محيط زيست زندگي شهري ياري خواهد داد. در اين زمينه بيش از هر چيز، شناخت و تسلط بر مفهوم دو واژه طراحي و محيط و تركيب آنها از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. جامع‌ترين تعريفي كه ضرورت پرداختن به گرافيك محيطي را براي ما آشكار مي‌سازد، هماهنگ و متناسب‌نمودن طراحي نشانه‌ها، نوشته‌ها و تزئينات (به صورت دوبعدي يا سه‌بعدي) براي راهنمايي، اطلاع‌رساني و برقراري هر نوع ارتباط ديگر به همراه خلق زيبايي و ايجاد فضايي هماهنگ و متناسب با فرهنگ و هويت ايراني براي برپايي نظم، منطق و زندگي آسوده و امن و به دور از تنش‌هاي زندگي ماشيني است. گرافيك محيطي به دنبال پژوهش‌هاي فراوان هنرمندان (اوایل قرن بيستم) از يك‌سو با هدف ارتقای كيفيت و شرايط زندگي شهروندان و از سوي ديگر پيرو آرای هنرمندان و متفكرين پس از عصر مدرن، به منظور خارج‌كردن هنر از محيط‌هاي بسته نگارخانه‌ها، و تعميم هنر به فضاي زندگي روزمره و استقبال مخاطبين، اهميت و جايگاه ويژه‌اي يافت. بدين ترتيب زمينه همكاري معماران و شهرسازان با نقاشان، مجسمه‌سازان و طراحان گرافيك فراهم شد و همگام با پيشرفت و رواج روز‌افزون هنر گرافيك در اين دوران، اين هنر نيز به عنوان شاخه‌اي از هنرهاي تجسمي مورد استفاده معماران و شهرسازان قرار گرفت. به اين ترتيب هنر طراحي محيطي به كمك علائمي رسا و زيبا، ارتباط سريع و آسان مردم با مكان‌ها و رويدادها را ميسر مي‌سازد.

نویسنده : مصطفي اسداللهي/کارشناس هنرهای تجسمی/ عضو هیئت علمی دانشگاه تهران